آمپول روگام (RhoGAM) یکی از مهمترین داروهای مورد استفاده در پزشکی است که به پیشگیری از بروز مشکلات جدی ناشی از ناسازگاری Rh بین مادر و جنین کمک میکند. این دارو با مهار واکنش سیستم ایمنی مادر به خون Rh مثبت جنین، از ایجاد آنتیبادیهایی که میتوانند به سلولهای خونی جنین آسیب بزنند، جلوگیری میکند.
تزریق روگام در دوران بارداری یا پس از زایمان، در شرایط خاص پزشکی مانند سقط جنین یا زایمان نوزاد با گروه خونی متفاوت، از پیامدهای جدی همچون کمخونی، سقط جنین یا آسیبهای دیگر به سلامت جنین و مادر جلوگیری میکند.
روگام (RhoGAM) چیست؟
آمپول روگام یک محلول استریل تولید شده از پلاسمای انسان میباشد که از ایمونوگلوبولین تشکیل شده است. این دارو به سیستم ایمنی افراد با گروه خونی Rh منفی کمک مینماید تا در برابر خون Rh مثبت آنتیبادی تولید نکند. به عبارت دیگر، آمپول روگام از واکنش سیستم ایمنی بدن در برابر خون Rh مثبت جلوگیری میکند، که ممکن است در شرایطی مانند بارداری یا انتقال خون نادرست رخ دهد.
علت تزریق آمپول روگام در دوران بارداری (کاربرد آمپول روگام در دوران بارداری)
RhoGAM (آمپول روگام) برای پیشگیری از تولید آنتیبادیها در مادران Rh منفی که جنین Rh مثبت دارند، تجویز میشود. این دارو توسط پزشک متخصص زنان در طول بارداری و پس از زایمان، در صورتی که گروه خونی نوزاد Rh مثبت باشد، برای مادر تجویز میگردد تا از مشکلات جدی پزشکی مانند کمخونی، نارسایی کلیه یا سقط جلوگیری کند.
در دوران بارداری، رویدادهای مختلفی میتوانند باعث مخلوط شدن خون جنین و مادر شوند و خطر ایجاد آنتیبادیهای ضد Rh را در مادر افزایش دهند. این رویدادها شامل موارد زیر هستند:
- زایمان
- سقط جنین
- برخی آزمایشهای پزشکی مانند آمنیوسنتز (نمونهبرداری از مایع آمنیوتیک) یا نمونهبرداری از پرزهای کوریونی (CVS)
- خونریزی در دوران بارداری
- تلاش برای چرخاندن دستی جنین (که در آن جنین از وضعیت بریچ به وضعیت طبیعی برای تولد چرخانده میشود)
- ضربه به شکم در دوران بارداری
- حاملگی خارج رحمی (جایی که جنین در خارج از رحم رشد میکند)
تمام این موارد میتوانند به طور بالقوه باعث ترکیب خون مادر و جنین شوند و در نتیجه خطراتی برای جنین در بارداریهای بعدی ایجاد کنند (به ویژه اگر مادر Rh منفی باشد و جنین Rh مثبت داشته باشد). بنابراین، برای پیشگیری از بروز این خطرات، تزریق آمپول روگام ضروری است.
نکته: داروی روگام (ایمونوگلوبولین Rho(D)) علاوه بر استفاده برای پیشگیری از بروز ناسازگاری Rh، جهت درمان ترومبوسیتوپنی ایمنی یا پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایدیوپاتیک (ITP) نیز به کار میرود.
-
فاکتور Rh چیست و ناسازگاری Rh چه زمانی رخ میدهد؟
فاکتور Rh یا آنتیژن Rh یک نوع پروتئین است که بر روی سطح سلولهای قرمز خون قرار دارد. به طور کلی پنج آنتیژن اصلی Rh وجود دارند که شامل C، c، D، E و e میباشند (Rh D مهمترین آنها است). وجود آنتیژن D روی گلبولهای قرمز باعث بوجود آمدن گروه خونی Rh مثبت میشود، در حالی که عدم وجود این آنتیژن باعث ایجاد گروه خونی Rh منفی میشود. تنها حدود 15% از جمعیت جهان گروه خونی Rh منفی دارند؛ به عبارت دیگر 85% افراد جهان دارای گروه خونی Rh مثبت هستند.
ناسازگاری Rh زمانی رخ میدهد که مادر گروه خونی Rh منفی داشته باشد و پدر گروه خونی Rh مثبت. در این شرایط، اگر خون مادر و جنین به هر دلیلی با هم مخلوط شود (مثلاً در طول بارداری یا زایمان)، سیستم ایمنی مادر ممکن است آنتیبادیهایی علیه گلبولهای قرمز خون جنین تولید کند. این واکنش ایمنی میتواند به جنین آسیب وارد کرده و مشکلاتی نظیر کمخونی یا سقط جنین را به همراه داشته باشد.
نکته: اگر مادر گروه خونی Rh مثبت داشته باشد یا هر دو والدین گروه خونی Rh منفی داشته باشند، هیچ مشکلی برای مادر و جنین پیش نخواهد آمد. انجام آزمایش خون در بهترین آزمایشگاه در ورامین و مناطق اطراف آن (پاکدشت، قرچک، پیشوا و جوادآباد) باعث اطلاع درست از گروه خونی مادر و جنین و همچنین مثبت یا منفی بودن فاکتور Rh آنها میشود.
عوارض جانبی آمپول روگام
تزریق آمپول روگام میتواند باعث بروز عوارض جانبی در برخی افراد شود. از جمله عوارض جدی داروی روگام میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- واکنشهای آلرژیک جدی
- تب
- لرز
- درد کمر و اسپاسم عضلانی
- ضعف غیرمعمول
- ادرار قرمز یا صورتی
- رنگ پریدگی یا زرد شدن پوست
- ادرار تیره
- تنفس سریع
- ضربان قلب سریع
- گیجی
- احساس تنگی نفس
- علائم نارسایی کلیه مانند کاهش یا عدم دفع ادرار، تورم و افزایش سریع وزن
- علائم لخته خون مانند بیحسی یا ضعف ناگهانی، اختلال در تکلم، مشکل در بینایی یا تعادل، درد قفسه سینه، سرفه خون، تورم همراه با قرمزی و گرم شدن یک یا هر دو پا
از جمله عوارض جانبی شایع داروی روگام میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حالت تهوع و استفراغ
- اسهال
- درد معده
- سردرد
- سرگیجه
- خوابآلودگی
- ضعف
- احساس عمومی بد
- درد مفاصل یا عضلات
- قرمزی یا احساس گرم شدن پوست
- خارش خفیف یا راش پوستی
- تعریق زیاد
- درد یا حساسیت در محل تزریق
نکته: در صورتی که علائم حساسیت شدید مانند راش یا کهیر، احساس سبکی سر، تنگی قفسه سینه، مشکل در تنفس یا تورم صورت، لبها، زبان یا گلو را تجربه کردید، باید فوراً به کمک پزشکی اضطراری مراجعه کنید.
نحوه تزریق آمپول روگام (RhoGAM)
تزریق روگام به صورت عضلانی میباشد و بهتر است در عضله دلتوئید بالای بازو یا عضله جانبی ران تزریق شود. دلیل این توصیه این است که احتمال آسیب به عصب سیاتیک در صورت تزریق در ناحیه گلوتئال (عضله باسن) وجود دارد. دوز استاندارد آمپول روگام 300 میکروگرم میباشد. معمولاً خانمهای باردار این آمپول را در هفتههای 26 تا 28 بارداری دریافت میکنند. در صورتی که زایمان تا 12 هفته پس از این تزریق (حدود هفته 40 بارداری) انجام نشود، مادر باید یک دوز دیگر از روگام دریافت نماید.
مواردی که نباید آمپول روگام را تزریق کرد
در برخی موارد، تزریق آمپول روگام به هیچ عنوان توصیه نمیشود. در زیر، برخی از مواردی که نباید آمپول روگام تزریق شود، بیان میگردد:
- داشتن آنتیبادیهای Rh مثبت در بدن
- داشتن حساسیت به ایمنوگلوبولین (پادتن ایمنی)
- افرادی که کمبود ایمنوگلوبولین A (IgA) و آنتیبادی علیه IgA در بدنشان دارند
- در صورت داشتن کمخونی یا آنمی همولیتیک (کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون)
- در صورتی که تازه واکسن تزریق کردهاید (جهت جلوگیری از کاهش اثر واکسنها)
برای درخواست هرگونه مشاوره ژنتیکی تلفنی و نمونهگیری در آزمایشگاه جهت انجام آزمایشهای دوران بارداری، با تلفن 1650 آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک پزشکی پارس لب تماس بگیرید.
آنچه از مقاله «آمپول روگام چیست؟» آموختیم
آمپول روگام با نقش کلیدی خود در پیشگیری از ناسازگاری Rh، یکی از داروهای حیاتی در مدیریت بارداری برای مادران با گروه خونی Rh منفی محسوب میشود. این دارو، علاوه بر حفظ سلامت مادر، از خطرات جدی برای جنین در بارداریهای فعلی و آینده جلوگیری میکند.
هرچند که تزریق این آمپول عوارض جانبی جزئی و نادری مانند سردرد، ضعف یا ناراحتی در محل تزریق دارد، مزایای آن به مراتب از این عوارض فراتر است. شناخت شرایطی که نیازمند استفاده از آمپول روگام هستند و انجام این تزریق در زمان مناسب، میتواند به پیشگیری از مشکلات جدی کمک کند. همچنین، مشورت با پزشک و اطلاع از موارد منع مصرف این دارو ضروری است تا ایمنی و کارایی آن به حداکثر برسد.
استفاده از خدمات آزمایشگاهی یک آزمایشگاه معتبر، مثل بهترین آزمایشگاه ورامین و حومه آن (پاکدشت، قرچک، پیشوا و جوادآباد)، برای تعیین دقیق گروه خونی و وضعیت Rh، گامی موثر در حفظ سلامت مادر و جنین خواهد بود.
- منابع:
